(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.84. అధ్యాయః 084
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రత్యౌరసాదిపుత్రనిరూపణం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

బ్రూహి తాత కురుశ్రేష్ఠ వర్ణానాం త్వం పృథక్ పృథక్।
కీదృశ్యాం కీదృశాశ్చాపి పుత్రాః కస్య చ కే చ తే॥ 13-84-1(84771)
విప్రవాదాః సుబహవః శ్రూయంతే పుత్రకారిణాం।
అత్ర నో ముహ్యతాం రాజన్సంశయం ఛేత్తుమర్హసి॥ 13-84-2(84772)
భీష్మ ఉవాచ। 13-84-3x(7039)
`ఆత్మా పుత్రస్తు విజ్ఞేయః ప్రథమో బహుధా పరే॥ 13-84-3(84773)
స్వే క్షేత్రే సంస్కృతే యస్తు పుత్రముత్పాదయేత్స్వయం।
తమౌరసం విజానీయాత్పుత్రం ప్రథమకల్పితం॥ 13-84-4(84774)
అగ్నిం ప్రజాపతిం చేష్ట్వా వరాయ ప్రతిపాదితా।
పుత్రికా స్యాద్దుహితరి సంకల్పే వాఽపి వా సుతః॥ 13-84-5(84775)
తల్పే జాతః ప్రమీతస్య క్లీబస్య పతితస్య వా।
స్వధర్మేణ నియుక్తో యః స పుత్రః క్షేత్రజః స్మృతః॥ 13-84-6(84776)
మాతా పితా చ దద్యాతాం యమద్భిః పుత్రమాపది।
సదృశప్రీతిసంయుక్తో విజ్ఞేయో దత్రిమః సుతః॥ 13-84-7(84777)
సదృశం తు ప్రకుర్యాద్యం గుణదోషవిచక్షణం।
పుత్రం పుత్రగుణైర్యుక్తం విజ్ఞేయః స తు కృత్రిమః॥ 13-84-8(84778)
ఉత్పద్యతే యస్య గూఢం న చ జ్ఞాయేత కస్యచిత్।
స భవేద్గూఢజో నామ తస్య స్యాద్యస్య తల్పతః॥ 13-84-9(84779)
మాతాపితృభ్యాముత్సృష్టస్తయోరన్యతరేణ వా।
యం పుత్రం ప్రతిగృహ్ణీయాదపవిద్ధః స ఉచ్యతే॥ 13-84-10(84780)
పితృవేశ్మని కన్యా తు యం పుత్రం జనయేద్రహః।
తం కానీనం వదన్నాంనా వోఢుః కన్యాసముద్భవే॥ 13-84-11(84781)
యా గర్భిణీ సంస్క్రియతే జ్ఞాతాఽజ్ఞాతాపి వా సతీ।
వోఢుః స గర్భో భవతి సహోఢ ఇతి ఉచ్యతే॥ 13-84-12(84782)
క్రీణీయాద్యస్త్వపర్యార్థం మాతాపిత్రోర్యమంతికాత్।
స క్రీతకః సుతస్తస్య సదృశోఽసదృశోపి వా॥ 13-84-13(84783)
యా పత్యా వా పరిత్యక్తా విధవా వా స్వకేచ్ఛయా।
ఉత్పాదయతి పునర్భూత్వా స పౌనర్భవ ఉచ్యతే॥ 13-84-14(84784)
సా చేదక్షతయోనిః స్యాద్గతప్రత్యాంగతాఽపి వా।
పౌనర్భవేన భర్త్రా సా పునసంస్కారమర్హతి॥ 13-84-15(84785)
మాతాపితృహనో యః స్యాత్త్యక్తో వా స్యాదకారణం।
ఆత్మానం స్పర్శయేద్యస్తు స్వయందత్తస్తు స స్మృతః॥ 13-84-16(84786)
యం బ్రాహ్మణస్తు శూద్రాయాం కామాదుత్పాదయేత్సుతం।
స పావయన్నేవ శవస్తస్మాత్పారశవః స్మృతః॥ 13-84-17(84787)
దాస్యాం వా దాసదాస్యాం వా యః శూద్రస్య సుతో భవేత్।
సోఽనుజ్ఞాతో హరేదంశమితి ధర్మో వ్యవస్థితః॥ 13-84-18(84788)
క్షేత్రజాదీన్సుతానేతానేకాదశ యథోదితాన్।
పుత్రప్రతినిధీనాహుః క్రియాలోపాన్మనీషిణః॥ 13-84-19(84789)
ప్రాతౄణామేకజాతానామేకశ్చేత్పుత్రవాన్భవేత్।
సర్వాంస్తాంస్తేన పుత్రేణ పుత్రిణో మనురబ్రవీత్॥ 13-84-20(84790)
సర్వాసామేకపత్నీనామేకా చేత్పుత్రిణీ భవేత్।
సర్వాస్తాస్తేన పుత్రేణ ప్రాహ పుత్రవతీర్మనుః॥ 13-84-21(84791)
ఆత్మా పుత్రశ్చ విజ్ఞేయస్తస్యానంతరజశ్చ యః।
నిరుక్తజశ్చ విజ్ఞేయః సుతః ప్రసృతజస్తథా॥ 13-84-22(84792)
పతితస్య తు భార్యాయా భర్త్రా సుసమవేతయా।
తథా దత్తకృతౌ పుత్రావధ్యూఢశ్చ తథాఽపరః॥ 13-84-23(84793)
షడపధ్వంసజాశ్చాపి కానీనాపసదాస్తథా।
ఇత్యేతే వై సమాఖ్యాతాస్తాన్విజానీహి భారత॥ 13-84-24(84794)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-84-25x(7040)
షడపధ్వంసజాః కే స్యుః కే వాఽప్యపసదాస్తథా।
ఏతత్సర్వం యథాతత్త్వం వ్యాఖ్యాతుం మే త్వమర్హసి॥ 13-84-25(84795)
భీష్మ ఉవాచ। 13-84-26x(7041)
త్రిషు వర్ణేషు యే పుత్రా బ్రాహ్మణస్య యుధిష్ఠిర।
వర్ణయోశ్చ ద్వయోః స్యాతాం యౌ రాజన్యస్య భారత॥ 13-84-26(84796)
ఏకో ద్వివర్ణ ఏవాథ తథాఽత్రైవోపలక్షితః।
షడపధ్వంసజాస్తే హి తథైవాపసదాఞ్శృణు॥ 13-84-27(84797)
చాండాలో వ్రాత్యవర్ణౌ తు బ్రాహ్మణ్యాం క్షత్రియాసు చ।
వైశ్యాయాం చైవ శూద్రస్య లక్ష్యాస్తేఽపసదాస్త్రయః॥ 13-84-28(84798)
మాగధో వామకశ్చైవ ద్వౌ వైశ్యస్యోపలక్షితౌ।
బ్రాహ్మణ్యాం క్షత్రియాయాం చ క్షత్రియస్యైక ఏవ తు॥ 13-84-29(84799)
బ్రాహ్మణ్యాం లక్ష్యతే సూత ఇత్యేతేఽపసదాః స్మృతాః।
పుత్రా హ్యేతే న శక్యంతే మిథ్యా కర్తుం నరాధిప॥ 13-84-30(84800)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-84-31x(7042)
క్షేత్రజం కేచిదేవాహుః సుతం కేచిత్తు శుక్రజం।
తుల్యావేతౌ సుతౌ కస్య తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-84-31(84801)
భీష్మ ఉవాచ। 13-84-32x(7043)
రేతజో వా భవేత్పుత్రః పుత్రో వా క్షత్రేజో భవేత్।
అధ్యూఢః సమయం భిత్త్వేత్యేతదేవ నిబోధ మే॥ 13-84-32(84802)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-84-33x(7044)
రేతజం విద్మ వై పుత్రం క్షత్రేజస్యాగమః కథం।
అధ్యూఢం విద్మ వై పుత్రం భిత్త్వా తు సమయం కథం॥ 13-84-33(84803)
భీష్మ ఉవాచ। 13-84-34x(7045)
ఆత్మజం పుత్రముత్పాద్య యస్త్యజేత్కారణాంతరే।
న తత్ర కారణం రేతః స క్షేత్రస్వామినో భవేత్॥ 13-84-34(84804)
పుత్రకామో హి పుత్రార్థే యాం వృణీతే విశాంపతే।
తత్ర క్షేత్రం ప్రమాణం స్యాన్న వై తత్రాత్మజః సుతః॥ 13-84-35(84805)
అన్యత్ర క్షేత్రజః పుత్రో లక్ష్యతే భరతర్షభ।
న హ్యాత్మా శక్యతే హంతుం దృష్టాంతోపగతో హ్యసౌ॥ 13-84-36(84806)
క్వచిచ్చ కుతకః పుత్రః సంగ్రహాదేవ లక్ష్యతే।
న తత్ర రేతః క్షేత్రం వా ప్రమాణం స్యాద్యుధిష్ఠిర॥ 13-84-37(84807)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-84-38x(7046)
కీదృశః కృతకః పుత్రః సంగ్రహాదేవ లక్ష్యతే।
శుక్రం క్షేత్రం ప్రమాణం వా యత్ర లక్ష్యం న భారత॥ 13-84-38(84808)
భీష్మ ఉవాచ। 13-84-39x(7047)
మాతాపితృభ్యాం యస్త్యక్తః పథి యస్తం ప్రకల్పయేత్।
న చాస్య మాతాపితరౌ జ్ఞాయేతాం స హి కృత్రిమః॥ 13-84-39(84809)
అస్వామికస్య స్వామిత్వం యస్మిన్సంప్రతిలక్ష్యతే।
యో వర్ణః పోషయేత్తం చ తద్వర్ణస్తస్య జాయతే॥ 13-84-40(84810)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 13-84-41x(7048)
కథమస్య ప్రయోక్తవ్యః సంస్కారః కస్య వా కథం।
దేయా కన్యా కథం చేతి తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-84-41(84811)
భీష్మ ఉవాచ। 13-84-42x(7049)
ఆత్మవత్తస్య కుర్వీత సంస్కారం స్వామివత్తథా।
త్యక్తో మాతాపితృభ్యాం యః సవర్ణం ప్రతిపద్యతే॥ 13-84-42(84812)
తద్గోత్రబంధుజం తస్య కుర్యాత్సంస్కారమచ్యుత।
అథ దేయా తు కన్యా స్యాత్తద్వర్ణస్య యుధిష్ఠిర॥ 13-84-43(84813)
సంస్కర్తుం వర్ణగోత్రం చ మాతృవర్ణవినిశ్చయే।
కానీనాధ్యూఢజౌ వాఽపి విజ్ఞేయౌ పుత్రకిల్బిషౌ॥ 13-84-44(84814)
కానీనాధ్యూఢజౌ వాఽపి విజ్ఞేయౌ పుత్రకిల్బిషౌ॥
తావపి స్వావివ సుతౌ సంస్కార్యావితి నిశ్చయః। 13-84-45(84815)
క్షేత్రజో వాఽప్యపసదో యేఽధ్యూఢాస్తేషు చాప్యుత॥
ఆత్మవద్వై ప్రయుంజీరన్సంస్కారాన్బ్రాహ్మణాదయః। 13-84-46(84816)
`స్వం జన్మే మాతృగోత్రేణ సంస్కారం బ్రాహ్మణాదయః॥'
ధర్మశాస్త్రేషు వర్ణానాం నిశ్చయోఽయం పదృశ్యతే। 13-84-47(84817)
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి॥ ॥ 13-84-48(84818)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి చతురశీతితమోఽధ్యాయః॥ 84 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-84-2 విప్రవాదాః వివిధాః ప్రవాదః పూర్వోక్తా ఏవ॥ 7-84-6 తల్పే కలత్రే॥ 7-84-22 అనంతరజః ఔరసః నిరుక్తజః స్వక్షేత్రేఽన్యో రేతఃసేకార్థముక్తస్తజ్జః। ప్రసృతోఽనిరుక్తోఽపి యో లౌల్యాత్పరక్షేత్రే రేతః సించతి తజ్జః ప్రసృతజః॥ 7-84-23 తథా పతితాత్స్వభార్యాయామేవ జాతః। భార్యాయాః తృతీయార్థే షష్ఠీ। దత్తః పంచమః। కృతః క్రీతః స్వయముపాయగంయో వా షష్ఠః। అధ్యూఢః యస్య మాతా గర్భవత్యేవ ఊఢా తాదృశః సప్తమః॥ 7-84-24 షడపధ్వంసజా వక్ష్యమాణాః। కానీనః కన్యాయాం వివాహాత్ ప్రాగుత్పన్నశ్చతుర్దశః। అపసదా వక్ష్యమాణాః షట్। ఏతే వింశతిః। తాన్సర్వాన్ పుత్రానితి విజానీహి॥ 7-84-34 కారణాంతరే లోకాపవాదాదిభయే సతి॥ 7-84-35 యాం గర్భవతీ కన్యాం వృణీతే తత్ర స పుత్రో వోదురేవ క్షేత్రజో నతు సేక్తురాత్మజ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.